در زیارت عاشورا، نام برخی از چهرههای اصلی واقعه کربلا با صراحت مورد لعن قرار گرفته است؛ اما در بخشی از این زیارت، عبارتی به چشم میخورد که ممکن است در نگاه نخست این پرسش را ایجاد کند که آیا «عبیدالله بن زیاد» و «ابن مرجانه» دو نفر هستند یا یک نفر؟ اگر یک نفرند، چرا میان این دو عنوان حرف «واو» آمده است؟
ابن مرجانه همان عبیدالله بن زیاد است؟
«عبیدالله بن زیاد» و «ابن مرجانه» دو شخصیت جداگانه نیستند، بلکه هر دو عنوان به یک فرد اشاره دارند. عبیدالله، فرزند «زیاد» از طرف پدر و فرزند «مرجانه» از طرف مادر بود و به همین دلیل هم در منابع تاریخی با هر دو عنوان «ابن زیاد» و «ابن مرجانه» شناخته شده است.
بنابراین، هنگامی که در زیارت عاشورا میخوانیم: «اَللّٰهُمَّ الْعَنْ عُبَیْدَ اللهِ بْنَ زِیَادٍ وَابْنَ مَرْجَانَةَ»
منظور این نیست که ابتدا عبیدالله بن زیاد و سپس شخص دیگری به نام ابن مرجانه مورد لعن قرار گرفته است؛ بلکه یک فرد با دو عنوان معرفی شده است.
استفاده از نام مادر در کنار نام پدر نیز در نامگذاریهای تاریخی امری شناختهشده بوده است. همانگونه که شخصی با انتساب به پدر «ابن فلان» خوانده میشد، گاهی برای معرفی یا شناساندن بیشتر او، از نام مادرش نیز استفاده میکردند. ازاینرو «ابن مرجانه» یعنی «فرزند مرجانه» و این عنوان نیز به همان عبیدالله بن زیاد اشاره دارد.
پس چرا میان دو عنوان «واو» آمده است؟
وجود حرف «واو» در این عبارت به معنای آن نیست که حتماً دو شخص متفاوت مورد نظر هستند. در زبان عربی، گاهی چند عنوان، صفت یا تعبیر برای یک شخص با «واو» در کنار یکدیگر قرار میگیرند و این حرف، لزوماً نشاندهنده تعدد افراد نیست.
نمونه آن را میتوان در ابتدای همین زیارت دید؛ آنجا که خطاب به امام حسین(ع) آمده است: «السَّلامُ عَلَیْکَ یَا ابْنَ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ وَابْنَ سَیِّدِ الْوَصِیِّینَ»
در این عبارت نیز «ابن امیرالمؤمنین» و «ابن سیدالوصیین» دو عنوان برای یک شخص، یعنی امام حسین(ع)، هستند و نمیتوان گفت که «واو» میان آنها نشاندهنده دو فرد متفاوت است.
نظر شما